به گزارش سرویس بین الملل «خبرگزاری حوزه»، مراسم افتتاح پیش‌نشست دو روزه نخستین همایش علمی بزرگداشت هزاره حوزه علمیه نجف اشرف، روز چهارشنبه ۲۲ بهمن، زیر نظر آستان مقدس حضرت عباس (علیه السلام) در نجف اشرف برگزار شد. دومین روز از این همایش نیز امروز برگزار شد.

بر اساس گزارش‌های منتشرشده از روند این همایش، دست‌کم سه پژوهش بین‌المللی در حوزه‌های اصول فقه، حدیث و رجال با محوریت اندیشه‌های شیخ محمد بن حسن طوسی (رحمه الله) ارائه شده است.

همچنین بخوانید:

بزرگداشت هزاره حوزه علمیه نجف آغاز شد؛ تأکید بر احیای میراث شیخ طوسی

پژوهش نخست (بخش انگلیسی): «اصول فقه و احکام فقهی در نظریه‌های شیخ طوسی»

این پژوهش به قلم روبرت جلیف از دانشگاه اکستر به بررسی جایگاه علمی شیخ طوسی پرداخته است. در این تحقیق، پرسش‌های زیر مطرح شده است:

• آیا تلاش‌های شیخ طوسی با هدف ایجاد یک «مذهب» در کنار مذاهب اهل‌سنت بوده است؟
• یا اینکه او می‌کوشید جایگاه فقه شیعه را به‌عنوان یک مذهب فقهی اصلی و بنیادین تثبیت کند؟

پژوهشگر با بررسی اصول فقهی شیخ طوسی، به‌ویژه در کتاب «عدّة الأصول»، و همچنین تلاش‌های او در علم فقه از طریق کتاب «الخلاف» و مقایسه آن با کتاب «المبسوط»، و با تبیین دستاوردهای گسترده او در فقه اسلامی، نشان داده است که شیخ طوسی در تعیین مسیر فقه شیعه برای نسل‌های بعدی نقش مهمی ایفا کرده است.

این پژوهش همچنین به نقدهای مطرح‌شده علیه شیخ طوسی، به‌ویژه از سوی ابن ادریس حلی درباره استفاده از خبر واحد، اشاره کرده اما در مجموع اندیشه‌های شیخ طوسی را محوریت‌بخش مکتب شیعه در استنباط احکام فقهی دانسته است.

پژوهش دوم: دیدگاه شیخ طوسی نسبت به احادیث زید بن علی (علیه السلام)

سید علیرضا حسینی شیرازی، پژوهشگر این اثر، در تحقیق خود به بررسی دیدگاه شیخ طوسی درباره احادیث زید بن علی بن الحسین (علیه السلام) در کتاب «تهذیب الأحکام» پرداخته است.

هدف این تحقیق، روشن‌کردن ارزش علمی این کتاب و آشکار ساختن زوایای پنهان آن، به‌ویژه درباره چگونگی برخورد شیخ طوسی با احادیث ـ چه به‌عنوان ادلّه‌ای برای اثبات احکام شرعی و چه به‌عنوان شواهدی برای جمع میان نصوص متعارض ـ عنوان شده است.

این پژوهش به‌طور خاص بر احادیثی تمرکز کرده که از طریق محمد بن احمد بن یحیی روایت شده‌اند و نشان داده است که شیخ طوسی رویکردی عینی و بی‌طرفانه داشته؛ به‌گونه‌ای که میان احادیث زید بن علی ـ که از رجال زیدیه یا اهل‌سنت نقل شده‌اند ـ و سایر احادیثی که اصحاب ما یا دیگران روایت کرده‌اند، تفاوتی قائل نشده است.

پژوهش در نهایت به این نتیجه رسیده که روش شیخ طوسی تابع شرایط و زمینه‌های مرتبط با موضوع احادیث و احکام آنها بوده؛ امری که نشان‌دهنده وحدت معیارهای علمی او در سراسر کتاب «تهذیب الأحکام» است.

پژوهش سوم: شیخ طوسی و قاعده رجالی «کبری»؛ از بنیان‌گذاری تا کاربرد

شیخ علی غزی از عراق در پژوهش خود به بررسی نقش کتاب‌های شیخ طوسی در نظریه‌پردازی چهار قاعده مهم رجالی پرداخته که در لابه‌لای آثار او پراکنده‌اند:

۱. اصحاب اجماع (در کتاب «اختیار معرفة الرجال»)

۲. وثاقت کسی که یکی از مشایخ ثلاثه از او روایت کرده باشد (در کتاب «العدّة فی أصول الفقه»)

۳. روایات بنی‌فضال (در کتاب «الغیبة»)

۴. کسانی که قمیّون از کتاب «نوادر الحکمة» تألیف محمد بن احمد بن یحیی استثنا کرده‌اند (در کتاب «الفهرست»)

این پژوهش به‌طور ویژه بر قاعده چهارم تمرکز کرده است؛ زیرا این قاعده نسبت به قواعد دیگر امتیاز دارد: شیخ طوسی تنها به نظریه‌پردازی درباره آن بسنده نکرده، بلکه از آن به‌صورت کاربردی نیز در شناخت و تشخیص برخی حالات راویان بهره برده است.